Wikiwijs!

Door: Loes Dieltjens

Wat is wikiwijs?

Met Wikiwijs maak je zelf in een paar stappen volwaardige digitale lessen. Je combineert video’s, teksten, vragen, afbeeldingen en directe feedback tot een didactische structuur, die je direct met je leerlingen kunt delen. Ook kun je samen met collega’s online aan dezelfde lessen werken. Het kan gebruikt worden bij eigenlijk alle vakken, maar voor het vak Nederlands is het ideaal om te gebruiken bij thema’s als poëzie, schrijven en lezen. 

Met wikiwijs kun je in principe een complete lessenserie maken, zodat je vervolgens alleen maar de beamer aan hoeft te zetten en je les kunt beginnen. Het kost wat tijd qua voorbereiding, maar het kan een investering zijn voor langere tijd. Als je eenmaal doorhebt hoe het programma werkt, zet je makkelijk en snel een les in elkaar. In een filmpje via deze link: https://www.youtube.com/watch?v=GDXa26jNqd8&frags=pl%2Cwn wordt uigelegd wat wikiwijs is. Daarnaast heeft Wikiwijs een eigen website, https://www.wikiwijs.nl. Hierop vind je alle informatie die je nodig hebt en die je letterlijk wegwijs maakt met de online tool.

Hieronder wordt stap voor stap uitgelegd hoe je het moet aanpakken. Je kunt je eigen lessenserie ontwerpen a.d.h.v. onderstaande stappen. Ook zou je leerlingen zelf een les of presentatie kunnen laten maken met het programma.

Lesdoelen en structuur

De lesdoelen die betrekking hebben op de les die ik het voorbereid zijn:
Leerlingen kunnen aan het eind van de les een eigen mening vormen en beargumenteren.
Leerlingen kennen aan het eind van de les de structuur van een eigen mening.
Je lesdoelen kun je natuurlijk zelf formuleren met betrekking tot je eigen ontworpen les(senserie).
Wanneer je een bepaald lesdoel zoekt, kun je deze linken aan een niveau. Wanneer je een niveau kiest, laat het programma alle leerdoelen zien waaruit je kunt kiezen. Dit zijn de leerdoelen die bekend zijn vanuit Bonset (et. al., 2015)

De leerstof die centraal staat is het kunnen vormen van een eigen mening. Het is belangrijk dat leerlingen dit goed leren doen, zowel mondeling als schriftelijk. Daarbij is het van belang dat leerlingen een mening en een feit kunnen leren onderscheiden zowel in een tekst als mondeling.
In deze les wordt aandacht besteed aan het leren vormen van een eigen mening en hoe je dit het best kunt doen. Ook worden de termen 'feit' en 'mening' kort aangestipt.

Stappenplan van de les

De les zal geheel worden gegeven door middel van het programma Wikiwijs. Via deze website is de les gemaakt. Je kunt het als volgt voor je zien:De docent opent de les via wikiwijs (zie onderstaande) en wordt geprojecteerd op het smartboard, zodat leerlingen de les kunnen volgen. Leerlingen openen de les zelf ook via hun eigen laptop. Zoals je kunt zien, wanneer je op de link klikt, is de les verdeeld in een aantal fases. De inleiding, de taak, werkwijze en bronnen. Deze zullen gebruikt worden in de les. Het directe instructiemodel ligt ten grondslag aan de les. Zo zal allereerst de inleiding klassikaal worden besproken met de leerlingen, vervolgens worden de taak en de werkwijze uitgelegd, gevolgd door de instructie tot zelfstandig werken.

Je vindt de les(voorbereiding) zo:
Ga naar www.wikiwijs.nl
Klik op de knop 'zoeken' 
Typ in de zoekbalk 'Loes Dieltjens' in
Als het goed is, verschijnt er nu een les met de titel 'Mening vormen h1' 
Hier kun je op klikken en dan opent de les in een nieuw tabblad.

Als de website vraagt om in te loggen kan je dit doen door:
Loes
Dieltjens
loesdieltjens@hotmail.com 

Rol van de docent

De docent gebruikt dit programma op zijn eigen manier. Tijdens de les wordt het programma Wikiwijs gebruikt als een rode draad. De didactische aanpak is die van het directe instructie model, in combinatie met verschillende werkvormen. Zo wordt denken-delen-uitwisselen verwerkt in de les. Ook is er afwisseling aangebracht, door wat mondeling uitleg maar ook een filmpje te laten zien. De les is afwisselend waardoor elke leerling tegemoet komt in zijn leerbehoeften. 

Voorbereiding en belangrijke zaken vooraf

Waar je rekening mee moet houden is het feit dat iedere leerling een laptop in zijn bezit moet hebben. Daarnaast moet de wifi het doen en de laptops opgeladen zijn. Het ligt natuurlijk aan de organisatie en de afspraken van de school hoe je dit aanpakt. Op veel scholen zijn laptops beschikbaar of hebben leerling een eigen laptop. Je moet rekening houden dat er altijd een leerling tussen kan zitten die om welke reden dan ook geen laptop heeft in jouw les. Er moet in dat opzicht altijd een plan b zijn en dus is het handig om de presentatie een aantal keer te hebben uitgeprint. Op deze manier kan de leerling het wel volgen. De opdrachten kun je de leerlingen laten maken in zijn schrift. 
Je kunt met dit programma leerlingen niet echt samen laten werken; leerlingen geven voor zelfstandige input. Het programma is wel erg interactief dus je zult merken dat het programma leerlingen geactiveerd worden. 
Het is van belang om regelmatig rond te lopen en eens een keer achterin de klas te gaan staan. Het is soms lastig om van een grote groep bij te houden of ze bezig zijn met het programma. Daarbij moet je ervoor zorgen dat je als docent met je leerlingen in contact blijft en niet alles overlaat aan het programma. 
Met dit programma komt er geen informatie online te staan. Je deelt de link van het programma met je leerlingen via Classroom of de ELO en alleen zij hebben op die manier toegang tot het programma. In dat opzicht is het programma niet echt voor de buitenwereld. Het is niet zo dat jan en alleman mee kan kijken. 
De resultaten kunnen leerlingen van zichzelf zien wanneer er een opdracht wordt gemaakt. Ook de docent kan de resultaten zien, maar derden niet.

Veiligheid van de leerlingen

Met dit programma komt er geen informatie online te staan. Je deelt de link van het programma met je leerlingen via Classroom of de ELO en alleen zij hebben op die manier toegang tot het programma. In dat opzicht is het programma niet echt voor de buitenwereld. Het is niet zo dat jan en alleman mee kan kijken.
De resultaten kunnen leerlingen van zichzelf zien wanneer er een opdracht wordt gemaakt. Ook de docent kan de resultaten zien, maar derden niet.

Meerwaarde van ict

Het is van belang dat leerlingen leerstof eigen maken, zo zeggen Ebbens en Ettekoven (2015). Pijpers (2017) haakt hierop in als het gaat om het gebruik van ict. In zijn artikel beschrijft hij de visie van het onderwijs met ict en hoe je dit als docent in de praktijk zo kunnen brengen. Hij wijst ook op de meerwaarde van ict en digitale geletterdheid. De visie waar Pijpers (2017) over praat is bekeken vanuit drie perspectieven, namelijk: de mens, de maatschappij en de school. 
Ict wordt een steeds belangrijker onderdeel van de maatschappij en dus van iedere leerling. Als school moet je hier iets mee. Door ict te verwerken in meerdere vakken wordt het voor leerling iets structureels en kan er echt worden gewerkt aan de vaardigheden die betrekking hebben op het gebruik van ict. Kennis en vaardigheden onderwijzen hangt weer samen met het creëren van een veilig en positief leerklimaat en de houding die leerlingen aannemen ten opzichte van 'techniek'. 
Tevens schrijft de Onderwijsraad (2017) dat de digitalisering een impuls nodig heeft. 'Er moet nu worden geïnvesteerd in het digitale onderwijs'. Zo ook in digitale middelen en dus ook in het omgaan hiermee. Een programma als Wikiwijs is een prachtig programma dat docenten, maar ook leerlingen actief en productief laat leren. Al in 2008 werd het idee van Wikiwijs gelanceerd en nu, 10 jaar later weten nog veel beginnende docenten niet van het bestaan af. De SLO maakt onderdeel uit van Wikiwijs en wil het programma onder de aandacht brengen. En ik wil jou via deze blog overtuigen van de meerwaarde die wikiwijs jou als docent kan bieden. Je bereidt je lessen voor en leerlingen zijn op een (inter)actieve manier bezig. Dat wil je toch?

Bronnenlijst

Conradi, E. (2016). Digitale tools: 11 kickstarters voor docenten. Geraadpleegd op 22 oktober 2018, van https://www.onderwijsvanmorgen.nl/digitale-tools-11-kickstarters-docenten/ 

Ebbers, S., & Ettekoven, S. (2015). Effectief leren. Bussum: Couthino.
Mediawijsheid.nl (2018). Wat is mediawijsheid?. Geraadpleegd op 24 oktober 2018, van https://www.mediawijsheid.nl/mediawijsheid/

Peters, W. (2016). Wat is het doel van onderwijs?. Geraadpleegd op 24 oktober 2018, van https://www.vernieuwenderwijs.nl/wat-is-het-doel-van-onderwijs/

Pijpers, R. (2017). Werken aan digitale geletterdheid: van visie naar praktijk. Geraadpleegd op 22 oktober 2018, van https://www.kennisnet.nl/publicaties/werken-aan-digitale-geletterdheid-van-visie-naar-praktijk/

Primaire Onderwijsraad (2017). Onderwijsraad wijst op noodzaak digitalisering onderwijs. Geraadpleegd op 23 oktober 2018, van https://www.poraad.nl/nieuws-en-achtergronden/onderwijsraad-wijst-op-noodzaak-digitalisering-onderwijs

Schouwenberg, F. (2018). Experimenteren met ict helpt onderwijs vooruit. Geraadpleegd op 28 oktober 2018, van https://www.kennisnet.nl/artikel/experimenteren-met-ict-helpt-onderwijs-vooruit/