De ICT-toepassing die gebruikt wordt is ‘Beeldkraken’.
Beeldkraken is een onderwijsproject dat ontwikkeld is
door het onderwijs. Het is een project dat opgezet is om leerlingen te leren
hoe ze beter om kunnen gaan met de sociale media waarin ze opgroeien. Dit
project is geschikt voor alle leerlingen in het voortgezet onderwijs.
‘Beeldkraken wil jongeren kritisch leren kijken naar beelden en bij hen de bewustwording
creëren dat de maker een bepaalde betekenis kan geven aan een afbeelding’
(Beeldkraken, z.d.). Dit project past goed bij het vak Nederlands omdat
kritisch kijken vergelijkbaar is met kritisch lezen. Bij het ‘lezen’ van de
beelden is de houding die bij begrijpend lezen wordt ontwikkeld net zo goed
relevant. De technieken zijn anders, maar er is een duidelijk raakvlak. Taal is
immers een instrument om beelden mee te ondervragen. Als docent kun je gratis
een account aanmaken waarbij je meteen alle middelen aangereikt krijgt.
Bij de les staat begrijpend lezen centraal en gebruik ik
Beeldkraken ter introductie en als een goede oefening. Tevens zijn leerlingen
bezig met mediawijsheid. Dit is een les voor leerlingen in de onderbouw
havo/vwo. De les duurt 50 minuten, maar is natuurlijk langer te maken of in te
korten.
De lesdoelen die centraal staan zijn:
- De leerlingen kunnen aan het einde van de les kritisch
kijken naar een afbeelding.
- De leerlingen kunnen aan het einde van de les kritisch
kijken naar een artikel aan de hand van zeven vragen.
- De leerlingen kennen aan het einde van de les de
gevaren van alcohol.
Van te voren:
- Zorg ervoor
dat er een digibord of een smart TV klaarstaat.
- Zorg ervoor dat je van te voren de opdrachten hebt
bekeken en dat je weet wat er van de leerlingen verwacht wordt.
- Zet de tafels in groepjes en zorg ervoor dat de
leerlingen de docent kan blijven zien.
- Zorg ervoor dat er A3-papier aanwezig is.
- Zorg dat er stiften aanwezig zijn.
- Zorg ervoor dat je iedereen uit de klas een geprint
artikel kan geven.
Stappenplan
Onderdelen van de les:
Inleiding (20
min)
Toelichting:
de docent groet de leerlingen bij binnenkomst en vertelt wat er de komende
les op de planning staat.
De planning is:
- Beeldkraken
- kritisch kijken naar een artikel
- afronding – leerdoelen behaald?
Als er geen vragen zijn van de leerlingen, kan er
begonnen worden met de les. De docent kiest ervoor de afbeelding die hoort
bij ‘Vet spijt’ (1) te laten zien aan de leerlingen. Deze is te vinden op de
site www.beeldkraken.nl.
De afbeelding wordt op het digibord getoond (2) en leerlingen bespreken in
tweetallen de vragen uit ‘Het eerste gezicht. ’ (3) Dat is een opdracht die
je meteen kan aanklikken. De tweetallen worden gevormd door de leerlingen
samen te laten werken met hun buurman/vrouw. De leerlingen bespreken de
opdrachten en hoeven de antwoorden niet op te schrijven. De docent geeft aan
dat de leerlingen vijf minuten de tijd hebben en dat ze mogen fluisteren met
elkaar. Dit geldt voor elke opdracht met ‘Beeldkraken’. Na vijf minuten
worden de antwoorden kort klassikaal doorgenomen. ‘Kijkwijzer’(4) en ‘Inhoud’(5)
zijn dezelfde soort opdrachten die je ook als docent makkelijk kan
aanklikken. Ook hier gaan de leerlingen eerst vijf minuten in tweetallen de
vragen bespreken, daarna klassikaal met de docent. Zien leerlingen
gelijkenissen tussen kritisch/begrijpen kijken en kritisch lezen? Zo ja?
Welke? Maak er een kort klassengesprek van enkele minuten. Samen met de
docent maakt de klas nog een van de verwerkingsopdrachten. Er is keuze uit
twee opdrachten: ‘Oerstom’ (6) of ‘Denkwolk’ (7). Dit doe je alleen als je genoeg
tijd hebt. Daarna gaan we over naar het kritisch lezen en het
beoordelen van een artikel.
De stappen (1) tot en met (7) worden toegelicht in
bijlage 1
|
De site Beeldkraken wordt gebruikt. Daarbij kies ik
voor het beeld ‘Vet spijt’. Dit beeld gaat over spijt hebben van alcohol
gebruik en de gevolgen die daaraan vast zitten. Ik vind dit goed passen bij
de belevingswereld van de leerlingen in de onderbouw. In de onderbouw drinken
waarschijnlijk nog niet alle leerlingen alcohol waardoor je ze als docent nog
meer bewust kan maken van de gevolgen die alcohol zou kunnen hebben.
|
Kern (25 min)
De docent vertelt de leerlingen wat er nu gaat
gebeuren. De leerlingen gaan in groepjes van vier kritisch naar een artikel
kijken. De eerste vraag die docent klassikaal stelt, voordat de leerlingen
gaan samenwerken, is: ‘Waarom denken jullie dat het belangrijk is om kritisch
te kunnen zijn op een artikel?’ Geef een aantal leerlingen de beurt en laat
ze kort met elkaar in gesprek gaan. Zo geef je betekenis aan de opdracht.
Daarna deelt de docent het artikel (Ronde, 2007) uit (bijlage
2), en vertelt de docent dat de leerlingen 15 minuten hebben om zeven
kritische vragen te beantwoorden. De leerlingen mogen rustig met elkaar
overleggen, maar het mag geen chaos worden. Wanneer dat wel zo is pakt de
docent een moment van rust om weer opnieuw te beginnen. Dit doet de docent
door kort te vragen naar absolute stilte en door aan te geven wat de docent
verwacht van de leerling op het gebied van geluidsniveau. De docent geeft aan
dat wanneer ze klaar zijn nog een korter artikel mogen komen halen om
kritisch naar te kijken. Ze mogen deze ophalen bij het bureau van de docent.
De leerlingen moeten eerst de tekst lezen, daarna komen pas de vragen op het digibord
te staan (wanneer de leerlingen aan het lezen zijn deelt de docent de
A3-vellen + stiften uit). Volgens Leren.nl (z.d.) zijn dit goede
voorbeeldvragen:
1. Is het waar wat er verteld wordt? Waarom wel, waarom
niet?
2. Is de informatie van deze tijd?
3. Kun je nagaan of de feiten kloppen die in de tekst
staan?
4. De titel is niet misleidend en vertelt wat er in het
artikel gezegd wordt.
5. Komt deze informatie van een betrouwbare bron?
6. Waarom wel of waarom niet?
7. Is het taalgebruik van de auteur neutraal? Of
emotioneel beladen?
Wanneer een groepje eerder klaar is heb ik nog een
extra (kort) artikel (Groothuisen, 2012) die ze ook op deze manier kunnen
behandelen (bijlage 3). De leerlingen kunnen dit artikel komen halen bij de
docent.
Na 15 minuten bespreekt de docent klassikaal de
antwoorden met de leerlingen. Zijn er verschillen in antwoorden van groepjes?
En hoe kan dat? Wanneer er groepjes zijn die toekwamen aan het tweede
artikel, zal de docent daar kort op ingaan.
|
De leerlingen lezen het artikel in een groepjes en gaan
aan de slag met de kritische vragen. Op het A3-vel moet naar voren komen wat
zij van het artikel vinden. Dit is erg belangrijk omdat in onze huidige
maatschappij veel ‘nepnieuws’ is, waardoor het goed is om informatie te
kunnen filteren. Bovendien leren de leerlingen betrouwbaarheid van bronnen te
kunnen testen (leraar24, 2018). Ook dat moet bij het vak Nederlands geleerd
worden.
Door een extra opdracht te hebben voor de leerlinge die
klaar zijn, blijf je leerlingen uitdagen.
|
Afsluiting (5
min)
De leerlingen leveren de stiften bij de docent in en
gaan weer terug op hun plaats zitten. De docent stelt drie vragen aan de
leerlingen:
1. Hoe is er vandaag gewerkt? Ging het rustig of was er
teveel onrust?
2. Wat hebben we vandaag precies gedaan?
3. Hebben we de leerdoelen bereikt?
De docent geeft de leerlingen willekeurig de beurt
zodat er een aantal leerlingen aan het woord komen. Wanneer dit allemaal
afgerond is wenst de docent de leerlingen nog een fijne dag en kunnen ze
opruimen.
|
Door kort te reflecteren met de leerlingen op een les
worden de leerlingen zich meer bewust van wat er gaan is in de klas en wat ze
geleerd hebben tijdens de les (Ebbens & Ettekoven, 2015).
|
Hoe waarborg je de
online veiligheid van de leerling in deze les?
Bij Beeldkraken heeft alleen de docent een inlogcode
nodig om toegang te krijgen. De leerlingen kunnen alles zien via het digibord en
hoeven zelf niet ergens in te loggen. Daarom is deze ‘tool’ helemaal online
veilig voor de leerlingen.
Meerwaarde van het inzetten
ICT-toepassing
‘Een van de
belangrijkste doelstellingen van het onderwijs is leerlingen voor te bereiden
op hun functioneren in de samenleving, zowel op professioneel gebied als op het
sociale vlak’ (Onderwijsraad, 2011). Het is in de 21e eeuw
belangrijk dat leerlingen vaardigheden als kritisch kijken en kritisch lezen
onder de knie krijgen. Het ontwikkelt bij jongeren kritisch begrip, wat een van
de vier mediawijsheidcompetenties is. Clemens (2014) zegt in een artikel van Levende
Talen Tijdschrift dat kritisch kunnen lezen een relatief nieuwe vaardigheid is.
Volgens Clemens is het belangrijk om betrouwbare informatie te kunnen onderscheiden
van onbetrouwbare informatie en hoe je dat dan moet doen. Beeldkraken is DE
tool om leerlingen kritisch te leren kijken naar beelden, waardoor de overstap
naar artikelen en tekst makkelijk wordt. Overigens staan er in artikelen vaker
afbeeldingen, waardoor leerlingen die ook beter kunnen beoordelen. Tevens sluit
kritisch lezen en kijken aan bij een van de tien kerndoelen die het SLO opstelt.
Slo.nl zegt dat een van doelen is dat de leerling leert in schriftelijke en
digitale bronnen informatie te zoeken, te ordenen en te beoordelen op waarde
voor hemzelf en anderen. Dat is precies wat de leerlingen leren met de
beschreven ICT-tool. Daarom vind ik dat Beeldkraken een goede ICT-tool om in de
klas te gebruiken.
Bronnenlijst
Ø
Beeldkraken.nl (z.d.). Vet spijt! Geraadpleegd op 30 januari 2019, van https://beeldkraken.nl/les.php?xml=drank.xml&it=0&i=2
Ø
Beeldkraken.nl (z.d.). Wat is beeldkraken? Geraadpleegd op 30 januari 2019, van https://beeldkraken.nl/wat.php#nfo10
Ø Clemens, J. (2014). HET NIEUWE LEZEN, ANDERS BEKEKEN; Een
belangrijke uitdaging voor de taalleraren. Gedownload op 30 januari 2019, van file:///C:/Users/joell/Downloads/727-1440-1-SM.pdf
Ø
Ebbens,
S. & Ettekoven, S. (2015). Effectief
leren. Groningen/Houten: Noordhoff Uitgevers.
Ø
Groothuisen, L (2012). Lees > Comazuipen!!! ~ Lachen man!!!! Geraadpleegd op 30
januari, van https://www.facebook.com/notes/liesbeth-groothuisen/lees-coma-zuipen-lachen-man/276063999131171/
Ø
Leraar 24, (2018). Hoe maak je leerlingen mediawijs? Geraadpleegd op 24 januari 2019,
van https://www.leraar24.nl/hoe-maak-je-leerlingen-mediawijs/
Ø
Leren.nl (z.d.). Kritisch denken om de leerstof beter te begrijpen en onthouden. Geraadpleegd
op 25 januari 2019, van https://www.leren.nl/cursus/leren_en_studeren/actief_leren/kritisch_denken.html
Ø
Ronde, K. (2007). Comazuipen neemt toe. Geraadpleegd op 30 januari 2019, van https://www.nemokennislink.nl/publicaties/comazuipen-neemt-toe/
Ø
Slo.nl
(2018). Karakteristieken en kerndoelen
(pagina 10.). Gedownload op 30 januari 2019, van http://downloads.slo.nl/Documenten/karakteristieken-en-kerndoelen-onderbouw-vo.pdf
Ø
Onderwijsraad.
(2014). Onderwijs vormt. Geraadpleegd
op 30 januari 2019 van https://www.onderwijsraad.nl/publicaties/2011/onderwijs-vormt/volledig/item281
Bijlage 1
Bijlage 2
Comazuipen
neemt toe
Auteur: Kahliya Ronde | 26 november 2007
Jongeren drinken
steeds meer. Het aantal jongeren tussen 12 en 17 dat met een alcoholcoma in het
ziekenhuis belandt, neemt schrikbarend toe. Dit blijkt uit onderzoek van onder
andere de Stichting Alcoholpreventie.
Het aantal jongeren dat de laatste jaren in het
ziekenhuis belandt met alcoholvergiftiging neemt toe. En niet zo’n klein beetje
ook. Dit jaar zijn 240 jongeren bewusteloos door drank naar het ziekenhuis
gebracht. In heel 2000 werden 50 gevallen geteld. Dit blijkt uit onderzoek van
de Stichting Alcoholpreventie, TNO, Universiteit Twente en kinderarts Van der
Lely van de alcoholpoli van het Reinier de Graaf Gasthuis.
Een litertje Safari
Jongeren beginnen steeds jonger te drinken en drinken
ook steeds meer. ‘Het wachten is op de eerste jongere die zich dooddrinkt,’
waarschuwde kinderarts Van der Lely gisteren in het tv-programma Zembla. Onlangs
stierf een 16-jarige Berlijnse jongen na het drinken van 52 tequila’s. Ook een
grote meerderheid (67%) van de jongeren die dit jaar in de Nederlandse
ziekenhuizen werden behandeld, dronk tequila, whisky of likeur. Het maakt
trouwens niet uit of comazuipers op het platteland van Twente, de villawijk in
Bussum of in de binnenstad van Rotterdam wonen. Overal in Nederland komt
comazuipen even vaak voor. Ook maakt het niet uit of een jongere op het VMBO of
het gymnasium zit.
Prille hersenen
Waarom alcohol en jongeren zo’n gevaarlijke combinatie
oplevert, kan op verschillende manieren verklaard worden. Het lichaam van
jongeren is kleiner en kan daarom minder alcohol hebben. Jongeren merken ook
minder snel dat ze dronken zijn: waar volwassenen vaak herkennen dat ze gaan
waggelen en lispelen, kunnen jongeren zomaar opeens bewusteloos omvallen.
Jongeren hebben daarnaast meer moeite met impulscontrole en het nemen van
verantwoordelijke beslissingen. Het deel van de hersenen dat dit regelt is bij
jongeren namelijk nog niet volledig ontwikkeld. De hersenen van jongeren zijn
nog volop in de groei. En juist alcohol blijkt uit onderzoek erg schadelijk te
zijn voor de ontwikkeling van jonge hersenen. Eén keer ‘binge-drinken’ (snel
achter elkaar vijf of zes glaasjes alcohol achterover slaan) leidt al tot
blijvende schade, zo stelt de Amerikaanse neuroloog Scott Swartzwelder.
Maatschappelijk probleem
Jongeren kunnen dus slechter met drank omgaan. Maar
dat verklaart niet waarom juist in deze tijd het aantal comazuipers groeit.
Sociale normen lijken daarbij een belangrijke rol te spelen. Ouders,
bijvoorbeeld, blijken in Nederland relatief onverschillig tegenover het
drankmisbruik van hun kroost te staan. In Nederland is drinken onder jongeren
meer geaccepteerd dan in een land als Frankrijk. Daar is de sociale controle
veel strenger en worden jongeren veel minder dronken. Dat blijkt uit onderzoek
van de Universiteit Maastricht en het Trimbos Instituut.
Niet alleen de houding van ouders, vrienden en leraren
heeft invloed op het drinkgedrag van jongeren. Ook alcoholreclames en films
beïnvloeden hoeveel een jongere drinkt. Zien drinken, doet drinken. Zeker als
het drinken van een biertje of mojito als iets positiefs en gezelligs wordt
gepresenteerd. Dit blijkt uit onderzoek van de Radboud Universiteit en de
Stichting Alcoholpreventie (STAP). Comazuipen is daarmee niet alleen een
probleem voor de slachtoffers en medici, maar ook voor ouders, leraren,
politici, filmmakers en reclamebureaus.
Bijlage 3
Lees > Coma Zuipen!!! ~
Lachen man!!!!
Coma
zuipen!!
We mogen
weer een nieuw begrip aan ons Algemeen Beschaafd Nederlands toevoegen....
Kan iemand
mij uitleggen wat er nu zo Cool, Vet, Gaaf, Dope is aan Coma Zuipen??
Ik was
laatst op een verjaardag en daar ontstond een heftige discussie over
alcoholgebruik onder de jongeren van beneden de 16. Eén van hen was net 15
geworden en vertelde heel stoer aan zijn vrienden dat hij bijna niet kon
wachten tot ie eindelijk 16 werd. Hij zou zich op zijn verjaardag meteen
‘officieel’ in coma zuipen, aldus zijn woorden, dat leek hem helemaal geweldig!
Ik zat die jongen met grote ogen aan te kijken, terwijl iedereen in de kring
stond te lachen, inclusief zijn ouders. Dat wilden ze heel graag wel eens zien…
zo kwamen de opmerkingen... ik dacht... wat doe ik hier eigenlijk? Sommige
kinderen van (12), 13 en 14 jaar mogen in het weekend van hun ouders al alcohol
drinken en roken anders ben je niet meer van deze tijd... echt ONGELOFELIJK!
Zelfs af en toe een blowtje ....ach... dat deden wij toch vroeger ook? Of
een gezellige waterpijp... laat ze toch... Liesbeth... zit toch niet zo te
zeuren... moet je ook een wijntje?? (hahaha)
Door: Liesbeth Groothuisen
