Algoritmes maken voor werkwoordspelling met MindMeister

MindMeister als online tool
MindMeister is een online tool voor het maken van een mindmap. Het is op meerdere manieren te gebruiken. De basis is het maken van een mindmap. Je start met het hoofdwoord en vervolgens kun je afbeeldingen, emoticons en filmpjes toevoegen die je kan koppelen aan het hoofdwoord. 
De mindmaps kunnen gedeeld worden en zo met meerdere leerlingen samen gemaakt worden. De tool is gebruiksvriendelijk, wanneer je voor het eerst een mindmap maakt, legt MindMeister de fijne kneepjes van het mindmappen uit in verschillende stappen.
Voor deze tool moet je een account aanmaken, de tool is gratis, maar dan heb je wel maar beperkt toegang tot alle functies van MindMeister (je kunt bijvoorbeeld maximaal drie mindmaps bewaren). De tool is wel prima te gebruiken zonder betaling, de basisfuncties zijn genoeg om actief gebruik te kunnen maken van MindMeister. Een prima app dus voor het maken van mindmaps, maar ook ontzettend goed te gebruiken als je de leerlingen een algoritme wilt laten maken.


In het onderstaande filmpje is te zien hoe je MindMeister kunt gebruiken in jouw onderwijs. Een tutorial over hoe je je eerste mindmap kan maken vind je onder deze link. Een tutorial is nog niet eens per se nodig, wanneer je MindMeister hebt gedownload wordt duidelijk in stappen uitgelegd hoe het werkt.

MindMeister gebruiken voor het maken van algoritmes
De tool is dus functioneel als je zelf mindmaps wilt maken of je leerlingen samen een mindmap wilt laten maken, maar de tool is ook heel goed te gebruiken voor het maken van een algoritme.
Wanneer je een nieuwe mindmap wilt maken kun je namelijk voor verschillende sjablonen kiezen. Hierbij kun je kiezen voor de optie uitgelijnd (in de vorm van een woordweb), een organigram of rechts uitlijnen (het idee van een algoritme). Het maken van een algoritme is ideaal voor een les werkwoordspelling in een eersteklas havo/vwo.

De algoritmische benadering bij werkwoordspelling

Bij het onderwijs in werkwoordspelling heb je volgens Huizenga (2015) drie verschillende methodes om de werkwoordspelling aan te leren en binnen elke benaderingswijze bestaan nog meer verschillende varianten. De drie methodes zijn: de regelmethode, de analogiemethode en de algoritmische methode. 

Volgens Huizenga (2015) is een belangrijk voordeel van een algoritmische aanpak dat we exact kunnen vaststellen waarmee een leerling nog problemen heeft. We kunnen namelijk precies achterhalen bij welk stap van het algoritme een leerling een verkeerde beslissing heeft genomen. Dat maakt het gemakkelijker om gerichte hulp te bieden. Een ander voordeel is dat een algoritme ook inzicht geeft in de systematiek van ons spellingsysteem.

In mijn lessen werkwoordspelling gebruik ik dus de algoritmische methode. 

Ik heb er voor gekozen om de leerlingen samen te laten werken aan het algoritme, omdat Ebbens en Ettekoven (2012) zeggen dat het  proces van kennis toe- eigenen meer kans krijgt in de samenwerking met andere leerlingen dan in een ‘stil’, veelal onzichtbaar, individueel verwerkingsproces.

Lesplan

Deze les werkwoordspelling is gemaakt voor een eersteklas havo/vwo. In de lessen hebben we al de spelling van de persoonsvorm in de tegenwoordige tijd, verleden tijd en voltooide tijd behandeld. De lessenreeks die nu volgt is het herhalen van deze kennis. Les 1 en 3 leg ik globaal uit, les 2 zal ik uitgebreider uitleggen. 

Lesplanning les 1

In les 1 verdeelt de leraar de leerlingen in groepjes van vier. Zij krijgen als thema de persoonsvorm in de tegenwoordige tijd, in de verleden tijd of in de voltooide tijd. 

De leraar begint de les met een klassengesprek over werkwoordspelling. Waarom is werkwoordspelling nou zo belangrijk? Hoe komt het dat er zo veel fouten in worden gemaakt? Welke fouten worden vaak gemaakt? 

(Spellingbewustzijn is volgens Bonset (2007) belangrijk voor het bevorderen van de spellingvaardigheid. Leerlingen met een goed ontwikkeld spellingbewustzijn weten bijvoorbeeld wanneer een woord goed gespeld is en weten ook wanneer ze moeten twijfelen over de juiste spelling. Daardoor zijn ze beter in staat te bepalen wanneer ze welke spellingstrategieën moeten gebruiken om fouten te voorkomen of te verbeteren.)

Daarna legt de leraar uit dat je bij werkwoordspelling met een algoritme kunt werken. De leraar legt uit wat zo'n algoritme is en hoe het werkt. 

Vervolgens toont de leraar een aantal algoritmes van werkwoordspelling. Bij elk algoritme benoemt de leraar wat er goed en wat er minder goed aan is. Minder goede voorbeelden zijn: het algoritme is onoverzichtelijk, het algoritme bevat geen correcte informatie of er worden geen voorbeelden genoemd in het algoritme. De leerlingen mogen in de eerste les informatie gaan zoeken over de werkwoordstijd die zij toebedeeld hebben gekregen. 

Lesdoelen les 2:

• Aan het einde van de les hebben de leerlingen de sleutelbegrippen behorend bij werkwoordspelling opgehaald. 
• Aan het einde van de les hebben de leerlingen door middel van samenwerking een algoritme voor een werkwoordstijd van werkwoordspelling via MindMeister gemaakt. 
• Aan het einde van de les weten de leerlingen hoe een algoritme voor werkwoordspelling werkt en weten de leerling hoe ze deze actief kunnen gebruiken voor de werkwoordspelling.  

Lesplanning les 2: 
Praktisch:
De docent moet beschikken over een beamer en een whiteboard. 
De leerlingen moeten beschikken over een laptop en gaan in groepjes van vier werken. 
Het klaslokaal moet zo ingedeeld worden dat leerlingen in groepjes van vier bij elkaar kunnen zitten.

Bij de praktische zaken rond samenwerkend leren, is het volgens Ebbens en Ettekoven (2012) belangrijk dat de leerlingen elkaar aan kunnen kijken. ‘Neus tegen neus, teen tegen teen’ is daarbij een vuistregel. Voor de samenstelling van de groepjes kies ik voor het heterogeen groeperen, omdat Ebbens en Ettekoven (2012) zeggen dat heterogeen groeperen geschikt is als het basisstof betreft. In dit geval moeten alle leerlingen weten hoe ze werkwoorden moeten spellen, of in ieder geval hier stappen in maken. 

Voorkennis ophalen: 

10 min: De docent haalt eerst de voorkennis op door op het bord een aantal sleutelwoorden op te schrijven die horen bij werkwoordspelling (bv. stam, ik-vorm, ik- vorm +t, 't ex kofschip, ik- vorm + de(n), ik- vorm + te(n), sterk werkwoord, zwak werkwoord).

De leerlingen schrijven in hun schrift drie kolommen: tegenwoordige tijd, verleden tijd en voltooide tijd. Vervolgens schrijven de leerlingen de sleutelwoorden onder de goede kolom. 
Volgens Ebbens en Ettekoven (2015) is uit talrijk onderzoek gebleken dat aansluiten bij wat leerlingen al weten, aansluiten bij hun voorkennis, het leren veel effectiever maakt dan wanneer je dat niet doet.

5 min: Als de leerlingen klaar zijn mogen ze met hun buurman/buurvrouw overleggen en eventueel hun antwoorden aanpassen. 

5 min: De docent bespreekt de antwoorden met de leerlingen. Hierbij maakt de docent gebruik van individuele aanspreekbaarheid. 
Volgens Ebbens en Ettekoven (2013) is het belangrijk om individuele aanspreekbaarheid toe te passen, want weten dat je aangesproken kunt worden, motiveert je om mee te doen. 

Kern van de les: 

10 min: De docent geeft instructie over de opdracht, hij/zij vertelt dat de leerlingen in groepjes een algoritme gaan maken via MindMeister dát bij de werkwoordstijd die zij gekregen hebben hoort. 

De leerlingen pakken hun laptop erbij en maken een account aan bij MindMeister. In de klas kijk je de tutorial van MindMeister. Je geeft als docent een voorbeeld van hoe het algoritme eruit kan komen te zien. In de volgende afbeelding zie je een voorbeeld van een compleet algoritme (dus niet de opdracht van de leerlingen, die hoeven het maar voor één werkwoordstijd te maken) dit voorbeeld heb ik via MindMeister gemaakt. Tip: laat het voorbeeld niet al te uitgebreid zien, zo kunnen de leerlingen het voorbeeld kopiëren en dat is niet de bedoeling. 

De leerlingen kunnen vragen stellen over de werking van Mindmeister, de leraar checkt of alle leerlingen weten wat ze moeten doen. 

10 min: Vervolgens gaan de leerlingen gezamenlijk aan de slag met het maken van een mindmap. De docent loopt rond en neemt de rol van coach aan (Slooter, 2015). De docent helpt de leerlingen op weg en bekijkt hun producten. 

2 min: De docent vraagt klassikaal de aandacht en vraagt hoe het bij alle leerlingen tot nu toe verloopt. De docent vraagt klassikaal aan elk groepje hoe ver ze zijn en waar ze tegen aan lopen. Als er problemen zijn, kunnen andere leerlingen namelijk ook leren van de suggesties van de docent.

10 min: De leerlingen gaan verder met de opdracht. De docent loopt weer rond. 

Afronding van de les: 

5 min: De docent sluit de les af en geeft de leerlingen de opdracht om het algoritme door te sturen naar de docent zodat hij/zij er naar kan kijken. De docent bespreekt de opdracht op inhoud en ook op het verloop van de samenwerking. 

Lesplanning les 3: in een derde les zou je de leerlingen via MindMeister een presentatie kunnen laten maken (bij de functie presentatie opzetten). De leerlingen moeten in deze les een presentatie over hun werkwoordstijd voorbereiden en die aan het einde van de les of in een volgende les presenteren voor de klas. 

Online veiligheid
De mindmaps die de leerlingen maken zijn standaard privé. Ze worden nergens gedeeld tenzij de leerling daar zelf voor kiest (onder de functie delen). Als docent kun je bespreekbaar maken waarom het niet handig is om zomaar alles te delen. De docent vraagt de leerlingen om de link naar de mindmap te mailen. Zonder deze link kan er niemand anders bij de mindmaps van de leerlingen. De leerlingen maken een account aan bij Mindmeister met hun schoolmail. Meer dan hun mailadres en naam wordt niet gedeeld met Mindmeister. 

Waarom Mindmeister in je les gebruiken? 

Gebruik maken van mindmaps is ontzettend handig en leerzaam in het onderwijs. Mindmaps zijn een grafische weergave van informatie die de relatie tussen individuele ideeën en concepten weergeven. Hoe complex of breed een onderwerp ook is, een mindmap brengt orde in de chaos en helpt je het 'grotere plaatje' te zien (Mindmeister.com, z.d.). Je kunt een mindmap maken voor allerlei doeleinden. Denk bijvoorbeeld aan voorkennis ophalen aan het begin van de les, een mindmap gebruiken om de leerlingen op een creatieve manier een boekverslag te laten maken, de leerlingen een mindmap laten maken om de lesinhoud samen te vatten of dus een andere vorm van de mindmap gebruiken om de leerlingen werkwoordspelling aan te leren via de algoritmische benadering. Volgens Robben (2012) kunnen mindmaps helpen om de beide helften van de hersenen te stimuleren. Dit gebeurt door een onderwerp te benaderen door middel van steekwoorden en gebruik te maken van bijvoorbeeld kleur, tekeningen, organische lijnen en symbolen. Door het gebruik van MindMeister kun je allerlei kleuren, emoticons en afbeeldingen toevoegen. Het is gemakkelijker en beter te delen dan een papieren versie van een mindmap en de leerlingen doen er ook nog ICT- vaardigheden door op. 
De algoritmische benadering is volgens Huizenga (2016) de manier om leerlingen de spelling van werkwoorden aan te leren, de leerlingen via MindMeister een algoritme laten maken combineert dus een goede manier van werkwoordspelling aanleren, samenwerkingsvaardigheden, ICT- vaardigheden en je maakt gebruik van een activerende werkvorm. Doordat je als docent alle algoritmes toegestuurd krijgt, kun je in een oogopslag zien of alle leerlingen het goed begrepen hebben. Wellicht kun je de leerlingen in een derde les hun algoritmes nog laten presenteren, dan leren ze ook nog van elkaar. 
Een ding is zeker, ik zal MindMeister de komende jaren meermaals gebruiken om mijn lessen te ondersteunen. 

Geraadpleegde literatuur

Bonset, H. (2007). Onderwijs in spelling en interpunctie in de onderbouw, stand van zaken en mogelijkheden tot verbetering. Geraadpleegd op 13 augustus 2019, van file:///C:/Users/didiv/Downloads/r_spelling21.pdf

Ebbens, S. & Ettekoven, S. (2015). Effectief leren. Houten: Noordhoff Uitgevers.

Ebbens, S., & Ettekoven, S. (2012). Samenwerkend leren. Groningen: Noordhoff Uitgevers. 

Huizenga, H. (2016). Taal en didactiek: spelling. Groningen: Noordhoff Uitgevers. 

MindMeister. (z.d). Waarom Mind Mapping? Geraadpleegd op 15 augustus, van https://www.mindmeister.com/nl#whatIsMindMapping.
Robben, T. (2012). Vrolijk lezen met meer hersens: de mindmap als didactisch instrument voor de ontwikkeling van leesvaardigheid. Levende Talen Magazine. 2012(4), 4-8. Geraadpleegd op 15 augustus, van http://www.lt-tijdschriften.nl/ojs/index.php/ltm/article/view/419/412
Slooter, M. (2015). De vijf rollen van de leraar. Amersfoort: CPS onderwijsontwikkelingen en advies.