Een ICT-rijke les KANS II

De ict-toepassing: Powtoon

Powtoon is een online middel waarmee je animatiefilms en presentaties kunt maken. Het kan zowel door docenten als leerlingen worden ingezet om leerstof of opdrachten aan te bieden. Het wordt door docenten gebruikt om stof uit te leggen of te herhalen. Door de vorm van Powtoon ontstaat een interactieve manier van lesgeven. Leerlingen kunnen het gebruiken om eens in een andere vorm een opdracht in te vullen. 

Voor deze ict-rijke les is het de bedoeling dat leerlingen zelf een animatiefilm maken. Het onderwerp van hun film is een onderdeel van het vak Nederlands. Zo kunnen zij ervoor kiezen om het onderdeel Spelling uit te liggen middels een animatie, maar ook onderdelen van bijvoorbeeld fictie mogen aan bod komen. De docent schrijft onderdelen op briefjes. Leerlingen krijgen een van deze briefjes en gaan over het onderwerp een animatie maken. Zij doen dit in duo’s. Wanneer de leerlingen hun film klaar hebben, maken zij van de link naar hun film een QR code. Deze code wordt geprint en door de school gehangen. Andere leerlingen en de docent kan nu met iPad of telefoon de QR-code scannen en het animatiefilmpje bekijken. 

Het lesdoel

Het doel van de les is dat leerlingen onderdelen binnen het vak Nederlands uit kunnen leggen aan de hand van een animatiefilm. Zij illustreren dit op eigen wijze en met eigen creatief inzicht. Doordat ze samenwerken, leren ze met klasgenoten te overleggen en een gezamenlijk doel te bereiken.

Aan het eind van de les kan de leerling:

-een animatiefilm maken over een willekeurig onderwerp dat tijdens de lessen Nederlands is behandeld

-uitleggen wat de theorie bij hun onderwerp is

-in samenwerkingsverband tot een doel komen, namelijk het verwerken van theorie tot een animatiefilm

Het stappenplan

stap 1: Vooraf heeft de docent onderdelen van het vak Nederlands bepaald. Deze schrijft de docent op een papiertje. Te denken valt aan:

• spelling: tegenwoordige- en verleden tijd
• fictie: personages
• grammatica: lidwoorden en zelfstandige naamwoorden
• zakelijk lezen: onderwerp, hoofdgedachte, kernzinnen
• etc. 

stap 2: De docent legt de opdracht uit. De opdracht is als volgt: Leerlingen maken een duo en krijgen een papiertje met daarop een onderwerp dat met Nederlands te maken heeft. De duo’s gaan op de computer naar www.powtoon.com. Uitleg over de aanmelding is te vinden bij stap 4.

idee: De papiertjes met onderwerpen kunnen door de leerlingen bijvoorbeeld gegrabbeld worden; een invulling aan de manier waarop de leerlingen zo’n papiertje krijgen is vrij. 

stap 3: Wanneer leerlingen en onderwerp hebben, nemen zij plaats achter een computer. Per duo is één computer beschikbaar gesteld. 

stap 4: Op www.powtoon.com zie je links boven in ‘sign up’. Daar klik je op. Je kan je dan aanmelden met een Google-account, of de lege velden invullen met naam, achternaam, e-mailadres en wachtwoord. bij ‘job title’ vul je ‘eduaction-student’ in. Vervolgens klik je op ‘sign me up’. Er wordt dan een bevestigingsmail naar het door jou opgegeven e-mailadres gestuurd. In die mail staat een link. Als je daarop klikt, kom je op je geactiveerde account van Powtoon en kun je een project aanmaken. Hoe je het door jouw verkregen onderwerp vorm geeft, is volledig naar eigen inzicht van de leerling. 

stap 5: De docent loopt rond om de duo’s te begeleiden en te controleren of de informatie die zij geven over een onderwerp correct is. Mijn ervaring heeft geleerd dat leerlingen zo twee volledige lesuren van vijftig minuten bezig zijn met het maken van een film. De docent zou ervoor kunnen kiezen om de animatie als huiswerkopdracht mee te geven.

stap 6: Wanneer de film klaar is volgens de leerling, controleert de docent op volledigheid en juistheid van de informatie. Wanneer de docent de animatie goedkeurt, slaan de leerlingen hun project op door op ‘save’ te klikken. In sommige gevallen is dit automatisch gebeurd, de ‘save’-knop is dan grijs gekleurd; het project is dan opgeslagen. 

stap 7: De duo’s maken een QR-code. Om dit te kunnen doen gaan zij naar Google en typen daar: QR- code maken. De docent zou ook een site gezocht kunnen hebben en deze doorgeven aan de leerlingen. Deze link is een voorbeeld van een gratis en bruikbare qr-codegenerator. Leerlingen kopiëren de link van hun animatiefilm naar de daarvoor bestemde balk. Vervolgens klikken zij op ‘create QR code’. Er verschijnt dan een QR-code. Deze slaan de leerlingen op en printen deze. 

stap 8: De geprinte QR-codes die een link zijn naar de animatiefilms, kunnen door de school gehangen worden. De leerlingen gaan in hun eigen duo deze QRoute af. Om de QR-code te kunnen scannen, moeten zij op hun telefoon een QR-scanner installeren. Er zijn veel goede, gratis varianten waar de leerlingen uit kunnen kiezen. 

Door de leerlingen langs de QRoute te laten lopen, zien zij ook de projecten van klasgenoten. 

stap 9: Op deze stap kan eindeloos gevarieerd worden. Optioneel kan de docent opdrachten verbinden aan de films die leerlingen zien. Zo kunnen zij bijvoorbeeld een samenvatting geven van de door hen bekeken films of de docent kan een soort quiz geven met vragen die gebaseerd zijn op de door leerlingen gemaakte films. 

De leerling met de meeste antwoorden juist, krijgt een prijsje. Andere vormen om te controleren wat de leerlingen geleerd hebben, zijn ook mogelijk. 

Voorbereiding en klassenmanagement

Door vooraf onderdelen te bepalen waar leerlingen een film over maken, kan de docent sturen waarover de leerlingen leren. Zo kan deze opdracht als voorbereiding op een toets, maar ook als herhaling of gewoon ‘leuk voor tussendoor’. 

De voorbereiding is op grond van mijn 2H-klas. In deze klas zitten 28 leerlingen. Dat betekent dat er 14 duo’s zullen zijn. Er zullen dus 14 computers gereserveerd moeten worden. Omdat mijn 2H-klas iPads heeft, is dit misschien wat makkelijker te organiseren. De leerlingen kunnen gewoon in het lokaal blijven. Doordat alle leerlingen bij elkaar in een lokaal blijven, is het overzicht houden eenvoudig te realiseren. 

Er moet rekening worden gehouden met:

-leerlingen die ziek zijn; wat doe je met de duo’s als het aantal leerlingen oneven is? Een drietal zal een uitzondering moeten zijn. 

-lege iPads: wat doe je met leerlingen waarvan de iPad opgeladen moet worden? In het lokaal zijn voldoende stopcontacten. Bovendien is er slechts één iPad per duo nodig. 

Online veiligheid

De informatie van leerlingen blijft privé. De aanmelding bij Powtoon behoeft een (werkend) e-mailadres, maar namen kunnen worden gefingeerd. Binnen de site kan niet worden gechat of anderszins met de gebruiker contact worden gemaakt. De veiligheid van de leerlingen kan dus eenvoudig worden gewaarborgd. 

De meerwaarde

Powtoon leent zich uitstekend voor het leerlingen laten herhalen en in eigen woorden uitleggen van de opgedane kennis. De docent ziet zo heel snel of leerlingen het onderdeel hebben begrepen, of dat zij ergens nog extra uitleg zouden moeten krijgen. 

Bovendien bemerk ik een groot enthousiasme bij mijn leerlingen. Niet alleen vinden ze het leerzaam, ook vinden ze het leuk om op een andere manier de leerstof te verwerken. Met behulp van Powtoon is differentiatie eenvoudig te verwezenlijken; de docent kan sturen in welk onderdeel een betreffende leerling krijgt waarmee de leerling dus extra zal oefenen. 

De opdracht werkt uitermate activerend. Leerlingen zijn op een actieve manier hun kennis aan het verwerken. Door de leerlingen te laten samenwerken leren zij ook nog van elkaars kennis (Ebbens e.a., 2013). Door de leerlingen zelf een duo te laten kiezen, wordt hun gevoel van autonomie vergroot, wat een positief effect heeft op het leerrendement van de leerling. Dat effect komt doordat de leerling meer gemotiveerd is wanneer hij een bepaalde mate van autonomie ervaart (Teeuwise e.a., 2017). Door na het maken van de films een QRoute aan te bieden, krijgen leerlingen de mogelijkheid om te bewegen tijdens de les. Bewegen tijdens de les heeft een positief effect op het leerrendement van leerlingen. Dit komt doordat door het bewegen de doorbloeding naar de hersenen optimaal is, waardoor leerlingen zich beter kunnen concentreren en informatie makkelijker onthouden (Mullender-Wijnsma, 2017)

Powtoon is wel een tijdrovend instrument. Het duurt even voordat leerlingen de mogelijkheden doorkrijgen. Dat doet niet af aan de positieve effecten van deze lesvorm. Zo heeft het ook het voordeel dat de docent minder werkdruk ervaart. De docent heeft minder nakijkwerk en meer tijd voor de leerling (Bomas, 2018). Desalniettemin krijgt de docent inzicht in het leerproces van de leerlingen. Aan het product valt te zien wat zij al begrijpen en waar zij nog extra uitleg nodig hebben. 

Als deze werkvorm aan zou sluiten bij een didactisch model, lijkt constructivisme het meest passend. In dit model, dat met name door Bruner en Piaget is ontwikkeld, gaan we ervan uit dat leren een zeer actief proces is, waarbij kennis ontstaat doordat het wordt gedeeld met anderen. Bovendien bouwen de leerlingen voort op al opgedane kennis. Of een leerling bij deze opdracht iets nieuws leert, is in feite de verantwoordelijkheid van de leerling zelf (Wessels, 2017). 

Literatuurlijst

Bomas, E. (2018) Werkdruk verminderen met ict? Zo doe je dat in de praktijk via https://www.kennisnet.nl/artikel/werkdruk-verminderen-met-ict-zo-doe-je-dat-in-de-praktijk/ Geraadpleegd op 21 oktober 2018

Ebbens, E., Ettekoven, S. (2013) Effectief leren. Noordhoff Uitgevers

Ebbens, E., Ettekoven, S. (2016) Samenwerkend leren. Noordhoff Uitgevers

Mullender-Wijnsma, M. (2017) Bewegen tijdens de les loont via https://www.zwijsen.nl/inspiratie/bewegen-tijdens-de-les-loont Geraadpleegd op 21 oktober 2018

Teeuwise, E., Langevelde, S. van, Buurt, A. van, (2017) Zo versterk je de motivatie van leerlingen op school via https://www.vo-raad.nl/system/downloads/attachments/000/000/495/original/Zo_versterk_je_de_motivatie_van_leerlingen_op_school_-_een_set_behulpzame_handvatten.pdf?1511433627 Geraadpleegd op 20 oktober 2018

Wessels, P. (2017) Het gedachtegoed van… Piaget via https://www.vernieuwenderwijs.nl/gedachtegoed-jean-piaget/ Geraadpleegd op 21 oktober 2018